तूरीवरील शेंगा पोखरणाऱ्या अळीचे नियंत्रण : तूर हे महाराष्ट्रातील प्रमुख कडधान्य पीक असून त्यावर येणाऱ्या शेंगा पोखरणाऱ्या अळ्यांमुळे शेतीला मोठे नुकसान होते. फुलोरा आल्यावर व शेंगा भरताना या कीडांची संख्या वाढते. या काळात अळ्या कोवळ्या शेंगांवर आणि दाण्यांवर तीव्र हानी करतात. त्यामुळे शेंगांची वाढ, दाणे भराव व उत्पादनावर मोठा परिणाम होतो.यासाठी वेळेवर निरीक्षण, सांस्कृतिक व जैविक उपायांचा वापर आणि रासायनिक उपचारांचे नियोजन आवश्यक असते. हे सर्व उपाय योग्य पद्धतीने राबविल्यास कीड नियंत्रण प्रभावीपणे करता येते.

ढगाळ वातावरणात ही कीड विशेषतः वाढते. अळ्या सुरुवातीला कोवळ्या पानांवर, फुलांवर व शेंगांवर कुरतडून नुकसान करतात. शेंगा तयार झाल्यावर त्या आत प्रवेश करून दाणे खाऊन टाकतात, ज्यामुळे दाण्यांचे सुमारे 70% नुकसान होते.डिसेंबर ते जानेवारी हा काळ या कीड प्रादुर्भावाचा सर्वाधिक असतो. एका अळीमुळे साधारणपणे 10–12 शेंगांचे नुकसान होऊ शकते.

नियंत्रण व्यवस्थापन

पारंपरिक नियंत्रण :

• शेतात वेळोवेळी कुळपणी व कोळपणी करून तण कमी ठेवावे .
• मोठ्या आकाराच्या अळ्या दिसल्यास हाताने वेचून नष्ट कराव्यात.
• प्रति हेक्टर सुमारे 10 फेरोमोन ट्रॅप्स बसवल्यास पतंगांचे प्रमाण कमी करण्यास मदत होते.
• प्रति हेक्टर सुमारे 20 पक्षीथांबे (Bird Perches) बसवल्यास पक्षी अळ्यांचे सेवन करून नैसर्गिक नियंत्रण मिळते.

जैविक नियंत्रण :

• पिकाच्या अवस्थेनुसार निंबोळी अर्काची एकूण 5 वेळा फवारणी करणे उपयुक्त ठरते.
• घाटे अळीचा प्रादुर्भाव लहान अवस्थेत आढळल्यास ,HNPV (250 LE) 10 मिली / 10 लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
• प्रति हेक्टर सुमारे 500 लिटर द्रावण वापरावे आणि त्यामध्ये नीम अर्क 100 ग्रॅम मिसळावा.

रासायनिक नियंत्रण :

प्रादुर्भाव सुरू असताना (मध्यम नियंत्रणासाठी)

क्लोरोपायरीफॉस (20% EC) — 25 मिली / 10 लिटर पाणी
 प्रोफेनोफॉस (50% EC) — 20 मिली / 10 लिटर पाणी

 सुरुवातीच्या प्रादुर्भावात यापैकी एका औषधाची फवारणी केल्यास अळींची संख्या कमी होते.
 पाण्याचे प्रमाण योग्य ठेवल्यास पाने, शेंगा व शेंडा भाग व्यवस्थित ओलसर होतात आणि फवारणीचा परिणाम वाढतो.

 प्रादुर्भाव जास्त झाल्यावर (तीव्र नियंत्रणासाठी)

इमामेक्टीन बेन्झोएट (5 SG) — 4 ग्रॅम / 10 लिटर पाणी
 फ्लूबेंडायामाईड (39.35 SC) — 2 मिली / 10 लिटर पाणी

 हे औषध अळ्यांच्या मज्जासंस्थेवर प्रभाव टाकून त्यांना खाणे बंद करते.
 4–5 दिवसांत अळ्यांची हालचाल थांबते आणि मरतात.
 हा नियंत्रण परिणाम दीर्घकालीन राहतो.

महत्त्वाच्या टिप्स:

• एकच औषध वारंवार वापरू नये — प्रतिकारशक्ती वाढते.
•  सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी फवारणी करावी.
• फवारणीपूर्वी इतर किडी (थ्रिप्स/aphids) असतील तर त्यांचेही नियंत्रण करावे.
• शेती व्यवस्थापन चांगले ठेवल्यास कीड कमी होते —
   पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन
   खतांचा समतोल वापर
   तण नियंत्रण
  

  विशेष निरीक्षण

  ▪ डिसेंबर–जानेवारी महिन्यात प्रादुर्भाव जास्त.
  ▪ एक अळी साधारण 10–12 शेंगा पोखरते.
  ▪ योग्य नियंत्रण न केल्यास 60–70% नुकसान होऊ शकते.

  लेख उपयुक्त वाटला असेल तर तुमचे मत नक्की शेअर करा — तुमचा अभिप्राय आम्हाला अधिक चांगले मार्गदर्शन तयार करण्यात मदत करतो.

  हे ही वाचा :महावितरणची नवी योजना: शेतकऱ्यांना कृषी पंपांसाठी दिवसा वीजपुरवठा

  आजच ऑर्डर करा : BALWAAN Krishi BS-20M 20L स्प्रेयर