शेतकऱ्यांसाठी आधुनिक रुंद वरंबा सरी लागवड तंत्रज्ञानाचे फायदे

B:B:F Technology – शेतकऱ्यांना शेती करताना अनेक अडचणी येतात त्यामध्ये अनियमित पाऊस, दुष्काळ, अतिवृष्टी आणि बदलते हवामान अशा अनेक अडचणी शेतकऱ्यांसमोर उभ्या राहतात. यामुळे पीक उत्पादनावर मोठा परिणाम होतो. यावर उपाय म्हणून कृषी संशोधकांनी Broad Bed Furrow Method (BBF Method) म्हणजेच रुंद वरंबा सरी पद्धतीची उत्पत्ती केली. कधी जास्त पावसामुळे मुळे कुजतात, तर कधी पाऊस नसल्यामुळे पीक वाळून जाते. पण या सर्व समस्यांवर रुंद वरंबा सरी (BBF) हि पद्धत चांगलं काम करते. हि पद्धत आपण सोयाबीन, हरभरा, कापूस, तूर, उडीद, ज्वारी, मूग, बाजरी, वाटाणा या पिकांची पेरणी आपण करू शकतो. हे यंत्र ट्रॅक्टरचलित आहे.

बीबीएफ पद्धतीत ट्रॅक्टरच्या साहाय्याने एकाचवेळी रंधी-वरंबे तयार करा , बियाणे पेरणे आणि खत टाकणे ही तीनही कामे केली जातात. या पद्धतीचा अवलंब विशेषतः कोरडवाहू शेतीत मोठ्या प्रमाणावर होतो, कारण जास्त पावसात पाण्याचा निचरा होतो आणि उन्हाळ्यात जमिनीत ओलावा टिकून राहतो . बीबीएफ पद्धतीमुळे जलसंधारणात २० ते २७ टक्के वाढ होते, तर उत्पादनात सरासरी २५ टक्क्यांपर्यंत वाढ दिसून आली आहे. तसेच या पद्धतीमुळे मशागत, निंदणी आणि काढणी यांत्रिक पद्धतीने करणे सोपे होते, ज्यामुळे मजुरी खर्च कमी होतो व शेतकऱ्यांचा नफा वाढतो.

रुंद वरंबा सरी पद्धतीचे फायदे –

1) या पद्धतीचा वापर केल्यास, हेक्टरी बियाणे संख्या, बियाणांमधील अंतर, योग्य खोली नियंत्रित राहून बियाण्यांची उगवण क्षमता वाढते.या पद्धतीत विशेष यंत्राद्वारे (उदा. broad bed maker cum seed drill) पेरणी केली जाते. यामुळे प्रत्येक बियाणे एकसमान अंतरावर, योग्य खोलीत आणि समसमान प्रमाणात जमिनीत पडते. परिणामी, बियाण्यांचा अपव्यय कमी होतो आणि हेक्टरी अचूक बियाणे प्रमाण राखले जाते.

2) कमी पावसामध्ये किंवा दुष्काळामध्ये जमिनीमधील ओलावा टिकून राहतो. आणि याच ओलाव्याचा पावसाचा खंड पडल्यास उपयोग होतो.

3) जास्त अंतर असल्यामुळे सर्व पिकांना सूर्यप्रकाश मिळतो, हवा खेळती राहते.

4) योग्य अंतर राखल्यामुळे तण नियंत्रण करता येते.

5) जास्त पाऊस झाल्यास त्याचा निचरा योग्य पद्धतीने होतो.

6) या पद्धतीमुळे बियाण्यांची बचत तसेच सोबत खते टाकली जातात. यामुळे शेतकऱ्यांचे श्रम वाचतात.

7) या पद्धतीमुळे पिकांची योग्य उगवण होते, तसेच वाढ आणि उत्पादन व्यवस्थापन सुधारते.

8) योग्य अंतर पद्धतीमुळे फांद्या, फळ, फुलांची जोमदार वाढ होते.

9) मशागतीसाठी जमीन वापरणे सोपे होते त्यामुळे मजुरांचा खर्च आणि वेळही वाचतो.

• कमी खर्चात चांगले उत्पादन मिळते आणि शेतकऱ्यांना नफा होतो.

हवामान बदलाला तोंड देणारे तंत्रज्ञान

आज हवामानातील अनियमितता शेतकऱ्यांसाठी सर्वात मोठे आव्हान बनले आहे. कधी अतिवृष्टी, तर कधी दुष्काळ — अशा परिस्थितीत रुंद वरंबा-सरी लागवड हा एक सुरक्षित आणि लवचिक पर्याय ठरतो.
अतीपावसात सऱ्यांमधून पाणी निचरा होतो, तर दुष्काळी काळात वरंब्यातील ओलावा झाडांना पोषण देतो. त्यामुळे ही पद्धत हवामान बदलाला प्रतिरोधक शेतीसाठी उपयुक्त ठरते.

उत्पादनात वाढ आणि नफा

संशोधनानुसार, रुंद वरंबा-सरी पद्धतीचा वापर केल्यास पिकांची वाढ निरोगी राहते आणि उत्पादनात १५–२५% पर्यंत वाढ दिसून येते.
सोयाबीन, हरभरा, ज्वारी, भाजीपाला आणि ऊस यांसारख्या पिकांसाठी ही पद्धत अत्यंत फायदेशीर ठरते. एकसमान वाढ झाल्यामुळे गुणवत्ता सुधारते आणि बाजारभावही चांगला मिळतो. परिणामी, शेतकऱ्यांचा एकूण नफा वाढतो आणि उत्पादन शाश्वत होते.

रुंद वरंबा-सरी लागवड पद्धती ही केवळ आधुनिक तंत्रज्ञान नसून, शाश्वत शेतीकडे नेणारा मार्ग आहे. या पद्धतीचा अवलंब केल्यास पिकांचे आरोग्य, जमिनीची सुपीकता, आणि उत्पादन तिन्ही बाबतीत सुधारणा दिसते.
आजच्या हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर प्रत्येक शेतकऱ्याने या वैज्ञानिक पद्धतीचा वापर करून अधिक उत्पादन, कमी खर्च आणि टिकाऊ शेतीकडे पाऊल टाकावे.

मातीचे आरोग्य आणि सुपीकता टिकवते

रुंद वरंबा-सरी लागवड पद्धतीमुळे मातीतील हवा आणि पाण्याचे प्रमाण संतुलित राहते. पाणी साचत नसल्याने माती घट्ट होत नाही आणि तिची रचना (soil structure) सुधारते.
वरंब्यातील सेंद्रिय घटक टिकून राहतात, तसेच सूक्ष्मजीवांची क्रियाशीलता वाढते. यामुळे मातीचे भौतिक, रासायनिक आणि जैविक आरोग्य टिकून राहते.

या पद्धतीमुळे जमिनीतील क्षारता, पाण्याचा ठिबक परिणाम आणि माती धूप या समस्या मोठ्या प्रमाणात कमी होतात. दीर्घकाळात जमिनीची सुपीकता वाढते, जी शाश्वत शेतीसाठी अत्यावश्यक आहे.