Agriculture News | CIP-CSARC India
भारत आता बटाटा उत्पादनाच्या क्षेत्रात एक नवे युग सुरू करत आहे. उत्तर प्रदेशातील आग्रा जिल्ह्यात सिंगणा येथे केंद्र सरकारने आंतरराष्ट्रीय बटाटा केंद्राच्या (CIP) अंतर्गत दक्षिण आशिया प्रादेशिक केंद्र (CSARC) स्थापन करण्यास मान्यता दिली आहे. हे केंद्र भारताच्या कृषी क्षेत्रासाठी एक मैलाचा दगड ठरणार आहे. विशेषतः बटाटा व रताळा उत्पादन करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी ही एक ऐतिहासिक संधी ठरणार आहे.
🔍 बटाटा उत्पादनात भारताचा पुढाकार, पण…
आज भारत चीननंतर जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा बटाटा उत्पादक देश आहे. उत्तर प्रदेश, पश्चिम बंगाल, बिहार, पंजाब आणि गुजरात ही राज्ये बटाटा उत्पादनात आघाडीवर आहेत. मात्र, अजूनही मोठ्या प्रमाणावर पारंपरिक पद्धतींचा वापर केला जातो. परिणामी:
- उत्पादन मर्यादित राहते
- उत्पादन खर्च जास्त असतो
- विक्री व बाजारपेठा अपुऱ्या राहतात
हीच परिस्थिती बदलण्यासाठी CSARC हे केंद्र उभारले जात आहे, जे शेतीतील विज्ञान, बाजार व्यवस्थापन आणि प्रक्रिया क्षेत्रात क्रांती घडवेल.
शेतकऱ्यांना या पिकातून नफा मिळावा, अशी परिस्थिती अनेक ठिकाणी दिसत नाही.
याची कारणे:
-
चांगल्या दर्जाचे बियाणे मिळत नाहीत
-
कांद्याप्रमाणे बटाटाही भावात मोठे चढउतार
-
रोगांनी पिकाचे नुकसान होते
-
साठवणूक (Storage) योग्य न केल्यास बटाटा खराब होतो
शेतकऱ्यांना थेट होणारे फायदे
1. हवामानास सहनशील आणि पोषणमूल्यांनी समृद्ध वाण
या केंद्रात बटाटा व रताळ्याचे अशा वाणांची निर्मिती होईल जी बदलत्या हवामानातही तग धरतील. यामुळे समान जमिनीवर अधिक उत्पादन घेता येईल.
2. उत्पादनात वाढ, खर्चात बचत
आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे कीटकनाशके, पाणी व खते यांचा वापर कमी होईल. यामुळे उत्पादन खर्च कमी होईल आणि नफा वाढेल.
3. साठवणूक व प्रक्रिया उद्योगात संधी
हे केंद्र शेतकऱ्यांना कोल्ड स्टोअरेज तंत्रज्ञान, प्रक्रिया यंत्रणा आणि उद्योग सुरू करण्याचे प्रशिक्षण देईल. त्यामुळे शेतकरी कच्चा बटाटा न विकता, चिप्स, फ्रेन्च फ्राइज, स्नॅक्स बनवून मूल्यवर्धन करून जास्त दराने विक्री करू शकतील.
4. महिला बचतगट, युवक व FPO साठी नवी दिशा
हे केंद्र स्थानिक महिलांना, युवकांना व शेतकरी उत्पादक संस्था (FPO) यांना प्रशिक्षण, ब्रँडिंग, पॅकेजिंग आणि विपणन यावर मार्गदर्शन देईल. यामुळे ग्रामीण भागात स्वरोजगार व सूक्ष्म उद्योगांची वाढ होईल.
5. डिजिटल मार्केटिंग व थेट बाजारपेठांशी जोडणी
बाजार व्यवस्थापन सुधारण्यासाठी डिजिटल प्लॅटफॉर्म, थेट व्यापाऱ्यांशी संपर्क, व नवीन मार्केट लिंकिंगवर भर दिला जाईल. यामुळे बिचौलियांपासून मुक्ती मिळेल व योग्य दर मिळण्याची शक्यता वाढेल.
शाश्वत शेती, पोषण सुरक्षा आणि निर्यातक्षम वाण
बटाटा व रताळा ही पोषणमूल्यांनी समृद्ध पिके आहेत. यामध्ये प्रथिने, फायबर्स, अँटीऑक्सिडंट्स, आयर्न व झिंक यांसारखी जीवनसत्त्वे असतात. त्यामुळे ग्रामीण भागात पोषण सुरक्षेसाठीही या पिकांचे मोठे महत्त्व आहे.
शिवाय, CSARC मध्ये तयार होणाऱ्या उच्च उत्पादकतेच्या व निर्यातक्षम वाणांमुळे भारत दक्षिण आशियात बटाटा संशोधन आणि उत्पादनात नेतृत्वाची भूमिका निभावेल. हे संशोधन नेपाळ, बांगलादेश, भूतान, श्रीलंका यांसारख्या शेजारी देशांनाही मदत करेल.
उद्योग, रोजगार आणि ग्रामीण विकास
भारताच्या बटाटा क्षेत्रात प्रक्रिया, पॅकेजिंग, वाहतूक, विक्री व निर्यात यामध्ये मोठ्या प्रमाणावर रोजगार व उद्योजकतेच्या संधी आहेत. हे केंद्र त्या संधींना शास्त्रशुद्ध व व्यावसायिक आकार देईल. त्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्था सक्षम होईल आणि आत्मनिर्भर भारताच्या दिशेने एक पाऊल पुढे पडेल.
निष्कर्ष
आग्रा येथे स्थापन होणारे दक्षिण आशिया प्रादेशिक बटाटा केंद्र (CSARC) हे भारताच्या कृषी विकासाच्या दृष्टीने ऐतिहासिक पाऊल आहे. हे केंद्र शेतकऱ्यांना आधुनिकता, विज्ञान आणि बाजारपेठांशी जोडून त्यांची शेती उत्पादक, फायदेशीर आणि शाश्वत बनवेल.
या उपक्रमामुळे फक्त शेती नव्हे, तर प्रक्रिया उद्योग, रोजगार, पोषण सुरक्षा आणि जागतिक नेतृत्व या सर्व क्षेत्रांमध्ये भारत एक पाऊल पुढे जाईल!
भारतीय शेतकऱ्यांचा थेट फायदा
आंतरराष्ट्रीय बटाटा केंद्र आग्रात सुरू झाल्यामुळे भारतीय शेतकऱ्यांना थेट फायदा होणार आहे. सर्वात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे दलाल आणि मध्यस्थांवर अवलंबित्व कमी होणार. आधी शेतकऱ्यांना बियाणे मिळवण्यासाठी एजंट, दुकानदार किंवा बाहेरील व्यापाऱ्यांवर अवलंबून राहावे लागत होते. यामुळे बियाण्याची किंमत वाढायची आणि गुणवत्तेत स्थिरता नसायची. आता उच्च गुणवत्ता बियाणे थेट संशोधन केंद्रातून शेतकऱ्यांना उपलब्ध होणार असल्यामुळे खर्च कमी होईल आणि बियाण्याची गुणवत्ता उत्कृष्ट मिळेल.
यामुळे उत्पादनात 15 ते 35% वाढ होण्याची शक्यता आहे. चांगल्या दर्जाचे बियाणे, योग्य लागवड तंत्र आणि रोग नियंत्रण यामुळे शेतकरी कमी खर्चात अधिक उत्पादन घेऊ शकतात. त्याचबरोबर या केंद्रात विकसित होणारे वाण निर्यात दर्जाचे (Export Quality) असतील, म्हणजे बटाटा आंतरराष्ट्रीय बाजारातही चांगल्या किंमतीला विकला जाऊ शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात थेट वाढ होईल.
याशिवाय शेतकरी आता नवीन संशोधन, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि वैज्ञानिकांची मार्गदर्शन यांच्याशी थेट जोडले जातील. प्रशिक्षण कार्यक्रम, शेत प्रात्यक्षिके आणि मार्गदर्शन शिबिरे यामुळे शेतकऱ्यांचे ज्ञान वाढेल आणि ते अधिक शास्त्रीय पद्धतीने शेती करू शकतील.
हे सर्व मिळून शेतकऱ्यांचे भविष्य अधिक सुरक्षित आणि सक्षम होणार आहे
आंतरराष्ट्रीय बटाटा केंद्राची आग्रात स्थापना ही:
-
पीक सुधारणा
-
बियाणे गुणवत्ता वाढ
-
संशोधन थेट शेतापर्यंत
-
आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पादन + नफ्यात सकारात्मक बदल
यासाठी खूप मोठे पाऊल आहे.
हे खरंच शेतकऱ्यांसाठी बदलाची नवी दिशा आहे.
लेख आवडला? तुमच्या वेबसाइटसाठी आणखी शेतकी, योजनेवर किंवा आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित लेख हवे असतील, तर पुढील विषय कळवा. मी लगेच तयार करीन.
आंतरराष्ट्रीय बटाटा केंद्र आग्रेत स्थापन होत असून, हे केंद्र शेतकऱ्यांना आधुनिक वाण, प्रक्रिया उद्योग व जागतिक बाजारपेठांशी जोडणार आहे.